Trong mọi ca phẫu thuật, dụng cụ là “cánh tay nối dài” của phẫu thuật viên. Chất lượng dụng cụ ảnh hưởng trực tiếp đến thao tác, thời gian phẫu thuật, nguy cơ nhiễm khuẩn và kết quả điều trị. Dụng cụ không đảm bảo chất lượng có thể làm gián đoạn cuộc mổ, gây tổn thương mô, tăng nguy cơ biến chứng hoặc nhiễm trùng vết mổ.

Tài liệu này phân tích mối liên hệ giữa chất lượng dụng cụ – quy trình tiệt khuẩn – kết quả phẫu thuật, đồng thời nhấn mạnh vai trò của giám sát và bảo trì dụng cụ trong bệnh viện.

1. Vì sao chất lượng dụng cụ phẫu thuật quan trọng?

Chất lượng dụng cụ không chỉ liên quan đến hình thức bên ngoài, mà bao gồm:

• Tính sẵn có: luôn đầy đủ và đúng loại khi phẫu thuật viên cần.

• Đúng danh mục: bộ dụng cụ phải đầy đủ theo tiêu chuẩn từng loại phẫu thuật.

• Độ bền và chức năng: kẹp phải kẹp chắc, kéo phải cắt tốt, kim phải giữ chặt…

• An toàn cho người bệnh: không han gỉ, không lẫn chất bẩn, không gây chấn thương mô.

Những sự cố nhỏ như kéo không cắt được, kẹp không giữ được mô có thể kéo dài cuộc mổ, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, tăng chi phí và làm sai lệch kết quả phẫu thuật.

2. Những sự cố nghiêm trọng liên quan đến dụng cụ không đảm bảo chất lượng

Tài liệu ghi nhận nhiều vụ việc trong nước và quốc tế liên quan đến dụng cụ không đạt chuẩn:

• Các ca viêm trung thất, viêm nội tâm mạc, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn vết mổ, dẫn đến ít nhất 17 ca nhiễm khuẩn và 5 trường hợp tử vong vì dụng cụ không được tiệt khuẩn đúng cách.

• Các lỗi thường gặp:

  • Bộ dụng cụ đóng gói quá lớn, hơi hấp không xuyên thấm hết.

  • Không kiểm tra Bowie–Dick.

  • Không thực hiện chỉ thị sinh học.

  • Dụng cụ vẫn còn ẩm khi kết thúc chu trình hấp.

Những sai sót này cho thấy chỉ một khâu không đạt trong quy trình tiệt khuẩn cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

3. Dụng cụ mới có phải luôn đạt chất lượng?

Nghiên cứu quốc tế (Brophy và cộng sự, Anh quốc) cho thấy 15% dụng cụ mới nhập kho có vấn đề chất lượng, bao gồm:

• Mũi kẹp hoàn thiện kém

• Răng cưa không đều

• Độ sắc không đạt yêu cầu

• Vết nứt ở khớp vít

• Thiếu lớp hàn ở kẹp giữ kim

Điều này chứng minh rằng dụng cụ mới cũng phải được kiểm tra kỹ lưỡng trước khi đưa vào sử dụng – bao gồm làm sạch, tháo bỏ bao bì gốc và đánh giá chất lượng chế tạo.

4. Dụng cụ dùng một lần và nguy cơ khi tái sử dụng

Nhiều bệnh viện tái sử dụng dụng cụ “single-use” nhằm tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, hình ảnh phân tích trong tài liệu cho thấy:

• Kẹp nội soi tái sử dụng bị bong lớp phủ

• Vết rỉ nâu dài trên thân dụng cụ stapler tái chế

• Catheter tái sử dụng có vết gãy, vỡ

• Lỗ ống bị nhiễm nhôm hoặc bong chất đánh dấu

Những hư hỏng này có thể:

• Gây tổn thương mô

• Gây tắc mạch do vật liệu bong ra

• Gây nhiễm khuẩn chéo

• Làm dụng cụ mất an toàn hoàn toàn

Nếu bệnh viện quyết định tái sử dụng dụng cụ dùng một lần, cần có chính sách cụ thể:

1. Khi nào được phép tái sử dụng

2. Số lần tối đa

3. Tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng sau mỗi lần xử lý

4. Sự chấp thuận của phẫu thuật viên và người bệnh

5. Theo dõi sau sử dụng

5. Xu hướng toàn cầu: Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu và yêu cầu tiệt khuẩn nghiêm ngặt

Phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (MIS) mang lại nhiều lợi ích:

• giảm đau sau mổ

• hồi phục nhanh

• giảm nguy cơ nhiễm trùng

• rút ngắn thời gian nằm viện

Nhưng MIS sử dụng nhiều dụng cụ phức tạp, nhiều bộ phận bên trong, vật liệu đa dạng. Theo phân loại Spaulding, đa phần dụng cụ MIS thuộc nhóm dụng cụ thiết yếu, yêu cầu tiệt khuẩn hoàn toàn.

Một số dụng cụ không chịu được hơi nước cần xử lý bằng tiệt khuẩn nhiệt độ thấp, nhưng ở một số tình huống, bệnh viện vẫn dùng khử khuẩn mức độ cao, dẫn đến nguy cơ bùng phát dịch (như các vụ dịch liên quan duodenoscope trên thế giới).

6. Giám sát chất lượng: Yếu tố sống còn trong hệ thống tiệt khuẩn

Giám sát được chia thành hai nhóm:

6.1. Giám sát chất lượng xử lý dụng cụ

• Giám sát làm sạch và khử khuẩn

• Giám sát đóng gói

• Giám sát tiệt khuẩn

• Giám sát bảo quản và cấp phát

• Kiểm tra tình trạng dụng cụ trước và sau phẫu thuật

6.2. Giám sát quá trình tiệt khuẩn

Bao gồm:

• Giám sát vật lý (nhiệt độ, áp suất, thời gian)

• Giám sát hóa học (chỉ thị bên ngoài, bên trong gói)

• Giám sát sinh học

Giám sát phải thực hiện:

• Hằng ngày

• Hằng tuần

• Khi có vấn đề

• Đột xuất

• Có phân công nhân sự và chuẩn bị đầy đủ phương tiện giám sát

7. Quản lý dụng cụ và truy xuất nguồn gốc

Điều quan trọng trong quản lý chất lượng dụng cụ hiện đại là:

• Mã hóa dụng cụ

• Sử dụng phần mềm quản lý CSSD

• Gắn mã vạch cho từng bộ dụng cụ

• Theo dõi lịch sử sử dụng – sửa chữa – hư hỏng

• Tối ưu hóa tồn kho và phân phối

Quản lý dụng cụ bằng phần mềm giúp giảm thất thoát, tăng tính minh bạch và hỗ trợ truy xuất nhanh chóng khi cần điều tra nhiễm khuẩn.

8. Bảo trì – bảo dưỡng dụng cụ

Dụng cụ y tế là tài sản lớn của bệnh viện. Bảo trì đúng cách giúp kéo dài tuổi thọ và giảm chi phí sửa chữa.

Yêu cầu chính:

• Có lịch bảo trì định kỳ

• Nhân viên được huấn luyện

• Sửa chữa nhỏ tại bệnh viện

• Sửa chữa lớn phải do nhà sản xuất thực hiện

• Dụng cụ hư hỏng không thể sửa phải loại bỏ

• Ban giám đốc phải đảm bảo kinh phí và chính sách bảo dưỡng

9. Nguyên nhân gây hỏng dụng cụ trong và sau phẫu thuật

Một số lỗi thường gặp:

• Để quên kẹp sáng trên bàn mổ sau phẫu thuật

• Sử dụng dụng cụ để giật, kéo vật cứng

• Quăng, ném dụng cụ

• Cong vênh, gãy dụng cụ do thao tác sai kỹ thuật

Biện pháp phòng tránh:

• Kiểm tra và gỡ bỏ các kẹp sáng sau phẫu thuật

• Xử lý dụng cụ như thiết bị chuyên biệt, không dùng sai mục đích

• Đặt dụng cụ nhẹ nhàng

• Đào tạo nhân viên phòng mổ và CSSD

10. Dịch tễ học thực tế và những cảnh báo gần đây

Nhiều báo cáo quốc tế ghi nhận các vụ lây nhiễm liên quan nội soi tiêu hóa, nội soi mật tụy (ERCP) do xử lý không đúng chuẩn, thậm chí dẫn đến tử vong.

Các sự kiện này nhấn mạnh:

• Không được chủ quan với dụng cụ nội soi

• Phải tuân thủ tiệt khuẩn nhiệt độ thấp hoặc khử khuẩn mức độ cao theo đúng khuyến cáo

• Cần xây dựng quy trình kiểm tra chất lượng nội soi và đánh giá nguy cơ liên tục

Kết luận

Chất lượng dụng cụ phẫu thuật quyết định trực tiếp đến:

• Kết quả phẫu thuật

• Thời gian cuộc mổ

• Nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ

• Mức độ an toàn của người bệnh

• Chi phí điều trị

• Uy tín của bệnh viện

Đảm bảo chất lượng dụng cụ không chỉ là trách nhiệm của CSSD mà cần sự phối hợp của:

• Phẫu thuật viên

• Điều dưỡng phòng mổ

• Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn

• Ban giám đốc bệnh viện

Việc xây dựng văn hóa an toàn, ứng dụng công nghệ quản lý, bảo trì định kỳ và giám sát chặt chẽ giúp bệnh viện duy trì chất lượng dụng cụ – đảm bảo an toàn người bệnh và chất lượng phẫu thuật ở mức cao nhất.