Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành bộ Tiêu chuẩn Tối thiểu (Minimum Requirements) cho chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn (KSNK) nhằm giúp các cơ sở y tế đạt được mức an toàn cơ bản trong phòng ngừa nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc y tế (HAI). Đây là điểm khởi đầu cần thiết để xây dựng chương trình KSNK vững chắc, hướng tới đáp ứng đầy đủ 8 thành tố cốt lõi theo khuyến cáo WHO.

Tại Việt Nam, việc áp dụng Tiêu chuẩn Tối thiểu WHO giúp các bệnh viện chuẩn hóa hoạt động KSNK, tăng tính thực thi và nâng cao chất lượng chăm sóc. Bài viết tóm lược các nội dung chính và định hướng triển khai Tiêu chuẩn Tối thiểu WHO vào thực tế bệnh viện.

1. Tiêu chuẩn 1: Chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn

WHO yêu cầu các cơ sở y tế phải có:

• Chuyên gia KSNK làm việc toàn thời gian.

• Ngân sách dành riêng cho hoạt động KSNK.

Điều này phản ánh rằng KSNK chỉ có thể hiệu quả khi được đầu tư đúng mức và có nhân lực chuyên trách.

Câu hỏi đặt ra cho các bệnh viện là: Ai quyết định ngân sách KSNK? Thực tế, vai trò của Giám đốc bệnh viện mang tính quyết định.

2. Tiêu chuẩn 2: Hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn

WHO yêu cầu bệnh viện:

• Triển khai hướng dẫn quốc gia về KSNK, bao gồm Thông tư 16/2018/TT-BYT và các hướng dẫn chuyên môn đã ban hành.

• Xây dựng kế hoạch giám sát tuân thủ các hướng dẫn.

Điểm quan trọng: không chỉ có hướng dẫn, mà cần đánh giá mức độ tuân thủ thực tế của nhân viên y tế để từ đó cải tiến.

3. Tiêu chuẩn 3: Giáo dục và đào tạo KSNK

Gồm hai nhóm đối tượng chính:

1. Nhân viên y tế trực tiếp chăm sóc người bệnh và nhân viên vệ sinh.

2. Nhân viên KSNK.

Các bệnh viện phải:

• Đào tạo ban đầu và đào tạo định kỳ hằng năm.

• Kiểm tra, đánh giá hiệu quả sau đào tạo.

• Chứng minh đào tạo có tác động lên thực hành KSNK.

4. Tiêu chuẩn 4: Giám sát nhiễm khuẩn bệnh viện

WHO phân tầng theo tuyến bệnh viện:

• Tuyến 1: không bắt buộc giám sát HAI; ưu tiên giám sát dịch bệnh truyền nhiễm.

• Tuyến 2 và 3: phải giám sát đầy đủ HAI và có kế hoạch hành động dựa trên kết quả giám sát.

Giám sát chỉ có ý nghĩa khi kết quả được dùng để:

• Xác định vấn đề.

• Đề xuất biện pháp can thiệp.

• Đánh giá lại hiệu quả.

5. Tiêu chuẩn 5: Chiến lược đa phương thức trong KSNK

WHO khẳng định rằng để cải thiện thực hành KSNK, đặc biệt là vệ sinh tay, cần áp dụng chiến lược đa phương thức, bao gồm:

• Tăng cường vệ sinh tay.

• Tối ưu hóa vệ sinh môi trường.

• Phòng ngừa nhiễm khuẩn vết mổ.

• Khử khuẩn – tiệt khuẩn dụng cụ.

• Thiết kế hạ tầng phù hợp.

• Đảm bảo cung ứng vật tư đúng chuẩn.

• Thực hành tiêm an toàn.

• Biện pháp cách ly và phòng ngừa lây nhiễm.

Thách thức thường gặp là sự phối hợp giữa nhiều bộ phận, yêu cầu thay đổi hành vi và đầu tư hệ thống.

6. Tiêu chuẩn 6: Theo dõi, kiểm tra và phản hồi

Bệnh viện cần:

• Theo dõi tuân thủ thực hành KSNK (vệ sinh tay, cách ly, vệ sinh môi trường…).

• Theo dõi các chỉ số kết quả (tỷ lệ HAI, tỷ lệ tuân thủ).

• Phản hồi minh bạch và kịp thời cho nhân viên y tế.

• Phân tích dữ liệu định kỳ và đưa ra giải pháp.

Phản hồi là chìa khóa thay đổi hành vi dựa trên bằng chứng.

7. Tiêu chuẩn 7: Khối lượng công việc, nhân lực và chiếm dụng giường

WHO khuyến cáo:

• Cần giảm quá tải bệnh viện thông qua phân luồng, sàng lọc và chuyển bệnh hợp lý.

• Đánh giá và đảm bảo nhân lực phù hợp theo tỉ số người bệnh – bác sĩ, người bệnh – điều dưỡng.

• Chuẩn hóa tỷ lệ chiếm dụng giường, đảm bảo không kê thêm giường vượt quá thiết kế, duy trì khoảng cách giường an toàn.

Các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp khả năng phòng ngừa lây nhiễm trong bệnh viện.

8. Tiêu chuẩn 8: Môi trường, phương tiện và trang thiết bị KSNK

Một chương trình KSNK không thể hoạt động nếu thiếu:

• Nguồn nước sạch liên tục.

• Phương tiện vệ sinh tay đầy đủ tại điểm chăm sóc.

• Trang thiết bị và hóa chất khử khuẩn – tiệt khuẩn đạt chuẩn.

• Hệ thống quản lý chất thải an toàn.

• Khu vực sàng lọc và cách ly người bệnh.

• Trang bị PPE đầy đủ cho nhân viên.

• Nhà vệ sinh và thông khí đạt yêu cầu.

Đây là các yêu cầu tối thiểu để đảm bảo an toàn trong chăm sóc người bệnh.

Bộ Tiêu chuẩn Tối thiểu WHO về KSNK đưa ra những yêu cầu nền tảng nhằm:

• Bảo đảm an toàn cho người bệnh và nhân viên y tế.

• Tạo hệ thống KSNK hoạt động hiệu quả và bền vững.

• Giúp các bệnh viện đánh giá mức độ sẵn sàng và xây dựng kế hoạch cải tiến phù hợp.

Để triển khai thành công, bệnh viện cần cam kết mạnh mẽ từ lãnh đạo, đầu tư nguồn lực, đào tạo liên tục và giám sát thực hành chặt chẽ. Đây là bước quan trọng để hướng đến chuẩn quốc tế và giảm thiểu nhiễm khuẩn liên quan chăm sóc y tế tại Việt Nam.